حضانت فرزند چیست؟ هرآنچه نیاز است بدانید

آنچه در این مقاله میخوانید (کلیک کنید)
    برای شروع تولید فهرست مطالب، یک سربرگ اضافه کنید

    در مقاله «تمام چیزی که نیاز است درباره طلاق توافقی بدانید» توضیح دادیم که یکی از مهم ترین مسائل طلاق توافقی، حضانت فرزند است. حال در این مقاله قصد داریم این مبحص را باز کنیم.
    نکته: پیشنهاد میکنیم بدون مشاوره با وکیل اقدامی نکنید. همین حالا رایگان یک پرسش طرح کنید تا وکلای تایید شده وکیل ناجی به شما پاسخ بدهند یا رایگان با وکلای وکیل ناجی تماس حاصل کنید.

    حضانت فرزند چیست؟

    یکی از مسائل مهمی که حین طلاق پیش می آید، مسئله حضانت فرزند است. طلاق گسستن پیوند زناشویی‌ای است که با عقد نکاح به وجود آمده. طلاق می تواند باعث بروز صدمات جبران ناپذیری در کودکان شود. زیرا پس از طلاق، فرزند مشترک مجبور است که تنها با یکی از والدین زندگی کند. حضانت در لغت به معنای نگهداری است. معنای اصطلاحی حضانت هم نزدیک به معنای لغوی آن است.
    در اصطلاح، حضانت فرزند به معنای نگهداری و مراقبت از فرزند و تنظیم روابط او با خارج است. البته در این میان فرزند حق ملاقات با والد دیگر و خویشان نزدیکش را دارد. حتی جلوگیری از این کار طبق ماده 623 قانون مجازات اسلامی جرم شناخته شده است. لازم به ذکر است که حضانت فقط حمایت جسمی از کودک نیست، بلکه حمایت روحی و اخلاقی را هم شامل می شود.

    تفاوت حضانت فرزند و ولایت چیست؟

    دو عبارت حضانت فرزند و ولایت بر فرزند بعضا در عرف به جای یکدیگر به کار می روند. حال آنکه واقعیت این است که معنایی کاملا متفاوت با یکدیگر دارند. همانطور که می دانید ولایت در قانون ایران به پدر و جد پدری تعلق دارد. این قانون از فقه اسلامی الهام گرفته شده است. افراد، چه پسر و چه دختر، تا سن 18 سالگی تحت ولایت پدر و جد پدری قرار دارند. نکته قابل توجه این است که ولایت پدر و جد پدری در عرض یکدیگر است. یعنی هر دو همزمان بر فرد ولایت دارند. هر چند که در عرف جد پدری معمولا در کار پدر دخالتی نمی کند. در هرحال ولی قهری و وصی منصوب از سمت او در اموال و حقوق مالی محجور، نماینده وی هستند.

    حضانت فرزند

    اما حضانت فرزند بحثی کاملا متفاوت است. همانطور که گفتیم معنای اصطلاحی حضانت فرزند، نگهداری و سرپرستی کودک است. حضانت هم حق پدر و مادر است و هم تکلیف پدر و مادر در برابر فرزندشان. باید گفت که در قانون ما حضانت فرزندان تا سن 7 سالگی با مادر است، اما او ولایتی بر فرزندان ندارد. سپس تا سن بلوغ حضانت به پدر تعلق دارد. پس از آن فرزندان خود می توانند انتخاب کنند با کدام یک از والدینشان زندگی کنند. در قانون قبلی حضانت دختر تا 7 سالگی و پسر تا 2 سالگی به مادر تعلق داشت. اما اکنون تفاوتی بین پسر و دختر وجود ندارد. در ادامه این مباحث را به تفصیل بررسی می کنیم.

    قوانین اخذ حضانت فرزند برای زن و مرد در ایران

    همانطور که در مبحث پیشین نیز گفتیم، حضانت فرزند طبق ماده 1168 قانون مدنی، هم حق والدین است و هم تکلیف آن ها. پیش از آنکه زوجین طلاق بگیرند، حق حضانت با هردوی آن ها است. یعنی کسی نمی تواند این حق را بدون علت قانونی از آنها سلب کند. همچنین حضانت تکلیف والدین است. یعنی آن ها باید مسئولیت کودکی که به این دنیا آورده اند را، چه از لحاظ جسمی و چه روحی و اخلاقی، بپذیرند.
    این درست است که نمی توان حق حضانت را از والدین گرفت. اما بهتر است که بگوییم حق حضانت فرزند را بدون دلیل موجه نمی توان از والدین سلب کرد. در این مورد ماده 1178 قانون مدنی مقرر کرده است که والدین باید در حدود توانایی خود در جهت تربیت فرزندشان تلاش کنند. پس اگر در این میان سهل انگاری صورت گیرد یا والدین در حق کودک کوتاهی کنند، حق حضانتشان ساقط می شود. در ادامه به تفصیل در رابطه با حضانت فرزند برای مرد و زن صحبت خواهیم کرد.

    حضانت فرزند برای پدر

    طبق ماده 1169 قانون مدنی حضانت فرزند دختر از 7 تا 9 سالگی یعنی تا سن بلوغشان با پدر است. حضانت فرزند پسر نیز از 7 تا 15 سالگی یعنی سن بلوغ در پسران به پدر تعلق دارد. پس از این سن دختر و پسر خودشان تصمیم می گیرند با کدام یک از والدین زندگی کنند. البته تبصره ماده 1169 نیز قابل توجه است. طبق این تبصره، بعد از 7 سالگی، اگر اختلافی بین والدین در حضانت فرزند پیش آید، دادگاه با در نظر گرفتن مصلحت طفل حکم صادر می کند. پس احتمال اینکه پس از 7 سالگی هم فرزندان نزد مادر بمانند وجود دارد.
    همچنین طبق ماده 1172 قانون مدنی، هیچ کدام از والدین که حضانت فرزند را پذیرفته اند، حق امتناع از نگهداری طفل را در آن دوران ندارند. اگر این امتناع صورت گیرد، حاکم باید این عمل را به هر یک از والدینی که حضانت را پذیرفته اند، اجبار کند. در این رابطه، والد دیگر، قیم، یکی از اقربا و یا مدعی العموم هم می توانند از حاکم درخواست الزام شخص به نگهداری از فرزند را بکنند. گاهی امکان الزام وجود ندارد. در این شرایط، حاکم باید حضانت را به خرج پدر و اگر پدر در قید حیات نباشد، به خرج مادر تامین کند.

    سلب حضانت از پدر

    پیش از این هم اشاره کردیم که حضانت فرزند در شرایطی از والدین سلب می شود. زیرا آن ها باید تمام تلاششان را در این راستا به کار بگیرند. اگر این کار را انجام ندهند، به خاطر مصلحت طفل، حضانت از آن ها سلب می شود.
    بچه طلاق

    طبق ماده 1173 قانون مدنی، اگر پدر یا مادر از فرزند به خوبی مواظبت نکنند، یا خود دچار انحطاط اخلاقی باشند، حضانت فرزند از آن ها سلب می شود. زیرا در این شرایط تربیت اخلاقی و سلامت جسمانی کودک به خطر می افتد. البته این سلب حق، باید توسط قیم، یکی از اقربا، والد دیگر و یا رئیس حوزه قضائی از دادگاه خواسته شود.
    همچنین این ماده مصادیقی را هم برای موارد عدم صلاحیت پدر و مادر ذکر کرده است. این مصادیق عبارتند از: 1) اعتیاد به الکل، قمار و مواد مخدر به طرز زیان آور. 2) مشهور بودن به فساد اخلاقی و فحشا. 3) مبتلا بودن به بیماری های روانی (البته با گواهی پزشک قانونی). 4) سوءاستفاده کردن از کودک و مجبور کردن او به انجام کارهای غیر اخلاقی مثل گدایی، قاچاق، فساد و فحشا. 5) ضرب و جرح کودک بیش از حد متعارف تادیب.
    البته به یاد داشته باشید که در تمام این موارد، باید بتوانید دلیل خود را در محکمه اثبات کنید. یعنی صرف ادعا به وجود یکی از مصادیق فوق الذکر، باعث سلب حضانت فرزند از پدر نمی شود.

    حضانت فرزند برای مادر و چگونگی سلب آن

    طبق ماده 1169 قانون مدنی، حضانت فرزند و نگهداری از وی پس از طلاق، تا سن 7 سالگی با مادر است. لازم به ذکر است که طبق قانون جدید این سن هم برای پسر و هم برای دختر اعمال می شود. زیرا پیش از این، حضانت پسر تا 2 سالگی با مادر بود و فقط حضانت دختر تا 7 سالگی به مادر تعلق داشت. البته که زن و شوهر همیشه می توانند برخلاف این مواد قانونی، برای حضانت فرزند خود با هم توافق کنند. این مواد صرفا اولویت های قانونی را بیان کرده اند.
    حضانت فرزند توسط مادر
    اما حضانت فرزند از مادر هم ممکن است به دلایلی سلب شود. این دلایل هم در ماده 1170 قانون مدنی و هم ماده 1173 این قانون بیان شده است. طبق ماده 1170 قانون مدنی، اگر در زمانی که حضانت فرزند با مادر است، وی به جنون مبتلا شود، حق حضانت با پدر خواهد بود، حتی پیش از سن 7 سالگی. یکی دیگر از مواردی که باعث سلب حضانت از مادر می شود، ازدواج مجدد او است. یعنی اگر مادر با مرد دیگری غیر از پدر فرزندش ازدواج کند، حق حضانت با پدر خواهد بود و از او سلب می شود.

    مورد دیگری هم که باعث سلب حضانت فرزند از مادر می شود، همان مواردی است که در مبحث پیشین برای سلب حضانت از پدر ذکر شد. این موارد همانطور که گفتیم در ماده 1173 قانون مدنی بیان شده و شامل این موارد است: اعتیاد به مواد و قمار و الکل، اشتهار به فساد و فحشا، داشتن بیماری روانی، سوءاستفاده از کودک و کتک زدن وی به بیش از حد متعارف.

    حضانت فرزند برای جد پدری

    در تمام مواردی که در بالا ذکر شد، اگر حضانت فرزند از مادر سلب شود و پدر در قید حیات نباشد، حضانت با جد پدری است. اما در غیر این صورت، طبق ماده 1171 قانون مدنی، اگر پدر فوت کند، با وجود جد پدری، باز هم حضانت با مادر است. جد پدری در صورت نبود پدر، فقط در صورت وجود علل قانونی که ذکر کردیم، می تواند طبق ماده 1175 قانون مدنی حضانت را از مادر سلب کند.

    به یاد داشته باشید که حتی زمانی که حضانت با مادر است، ولایت باز هم با پدر و جد پدری است. یعنی مادر نمی تواند در امور مالی فرزندش دخالتی کند. در رابطه با نفقه فرزند هم باید گفت که به طور کلی نفقه فرزند با پدرش است و در صورت نبود او با اجداد پدری می باشد. اما زوجین می توانند در این موضوع توافق کنند. یعنی مادر هم می تواند نفقه فرزندش را برعهده بگیرد.

    حق ملاقات فرزند

    همانطور که گفتیم، پس از جدا شدن زوجین از یکدیگر، حضانت فرزند با یکی از والدین است. اما این به این معنی نیست که والد دیگر نمی تواند فرزندش را ببیند. بلکه طبق ماده 1174 قانون مدنی هر یک از والدین حق ملاقات فرزند خود را دارند. همچنین طبق ماده 29 قانون حمایت خانواده دادگاه در رایی که برای طلاق صادر می کند، باید تکلیف زمان و مکان ملاقات فرزند با والد دیگر را هم تعیین کند. پس فرزند حق ملاقات با والد دیگر و همچنین اقربای نزدیکش را دارد.
    فراموش نکنید امتناع هر یک از والدین از این دستور دادگاه و منع ملاقات فرزند، طبق ماده 632 قانون مجازات اسلامی جرم است. طبق این ماده اگر در زمان ملاقات طفل با والد دیگر، شخصی که حضانت برعهده اوست از این امر جلوگیری کند، به حبس از 3 ماه تا 6 ماه یا جزای نقدی از صد و پنجاه هزار تومان تا 300 هزار تومان محکوم می شود.

    از خواندن دست نکشید!

    هیچ چیزی برای گفتن ندارید؟

    دیدگاه‌ خود را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    احراز هویت

    به عنوان وکیل برای اینکه شروع به فعالیت در سایت کنید نیاز است که ابتدا احراز هویت کنید.
    یعنی اثبات کنید که شما وکیل دادگستری/کانون وکلا میباشید و دارای مدرک معتبر میباشید تا از مشکلاتی که در آینده ممکن است پیش بیاید جلوگیری شود.

    با کلیک بر «احراز هویت» شما به صفحه احراز هویت در پروفایلتان منتقل میشوید و میتوانید فرم احراز هویت را پر کنید. فرم ارسال شده توسط تیم وکیل ناجی تایید خواهد شد و به شما نقش وکیل (تایید شده) اعطا خواهد شد و میتوانید در سایت فعالیت خود را آغاز کنید.

    درخواست وکیل

    درخواست وکیل به صرفه ترین راه برای پیدا کردن وکیل است!
    کافیست کاملا رایگان پرونده خود را شرح/توضیح دهید، توضیحات شما به وکلا مورد تایید وکیل ناجی به نمایش درخواهد آمد و آنها با شما تماس خواهند گرفت و شما میتوانید میان وکلا بهترین و مناسب ترین شان را برای خودتان انتخاب کنید!

    برای ثبت پرونده نیاز است که شما ابتدا «ثبت نام» کنید. سپس شما میتوانید از همین صفحه یا از منو، یک پرونده جدید در پروفایل خود ایجاد کنید